Ένα τεράστιο… πριόνι ύψους 10 μέτρων καταφθάνει…από το Μαϊάμι «κόβοντας»… γη και θάλασσα ως σύμβολο του σχίσματος που μπορεί να υπάρχει σε  λαούς και θρησκείες. Πρόκειται για το έργο του Ρώσου Αντρέι Φιλίπποφ, που έχει στηθεί παρουσία του καλλιτέχνη στο υπαίθριο χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης.

Το Πριόνι…της Ιστορίας
     Ο Andrei Filippov συνέλαβε την ιδέα για το «Πριόνι» (2006) στα τέλη της δεκαετίας του ‘80, όταν έπεσε το τείχος του Βερολίνου σηματοδοτώντας το τέλος της πολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης Ανατολής-Δύσης. Την ίδια εποχή – και ίσως λόγω της πτώσης του τείχους – ανέκυψαν συζητήσεις σχετικά με τις υποτιθέμενα ανυπέρβλητες πολιτισμικές διαφορές που χώριζαν την Ανατολή από τη Δύση. Στην αυγή πλέον της νέας χιλιετίας μιλάμε για θρησκευτική σύγκρουση μεταξύ δύο κόσμων – μόνο που τώρα η λέξη «Ανατολή» δεν προσδιορίζει πια την Ανατολική Ευρώπη αλλά το Ισλάμ, και μοιάζει μάταιο να προσπαθεί κανείς να το αντικρούσει. Ο Filippov δημιούργησε ένα γιγάντιο πριόνι που σχίζει τη γη από μέσα – εικόνα μιας αμείλικτης μοίρας που πληγώνει την ανθρωπότητα, όπως τα γεωλογικά ρήγματα. Μόνο που εδώ το χέρι της μοίρας δεν χτυπάει από ψηλά, από κει που το περιμένουμε, αλλά από τα βάθη, από τις «ρίζες» - μια επικίνδυνη έννοια που μπορεί να οδηγήσει σε πολιτικούς σεισμούς.
   Όταν ο Filippov συνέλαβε την ιδέα του έργου, σκεφτόταν τη διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 395 μ.Χ. και το σχίσμα που δίχασε τη Χριστιανοσύνη σε ανατολική και δυτική, το οποίο και οριστικοποιήθηκε το 1054. Καθώς όμως το project παρέμενε μια ιδέα (τη δεκαετία του ‘90 η Ρωσία δεν ήταν οικονομικά ή ψυχολογικά έτοιμη για κάτι τέτοιο), όλα τα «θερμά σημεία» της Ευρώπης και της Μεσογείου άρχισαν να αναφλέγονται κατά μήκος των συνόρων των δύο τμημάτων της πάλαι ποτέ Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας – στα Βαλκάνια, στον Καύκασο, στην Παλαιστίνη... Ένα ακόμα ιστορικό σύνορο, λιγότερο όμως αιματηρό, ήταν η αρχική μεθόριος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Παρ’ ότι η γραμμή αυτή είχε γίνει σύντομα τελείως πλασματική και άνευ σημασίας, δέκα αιώνες αργότερα έμελλε να εμφανιστεί και πάλι κατά μήκος της ένα οικονομικό σύνορο μεταξύ καπιταλιστικής και κομμουνιστικής Ευρώπης.
… Η προσέγγιση αυτή είναι πολύ κατάλληλη για τα σημερινά δεδομένα. Η σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ανατολής, είτε πρόκειται για το Σύμφωνο της Βαρσοβίας είτε για τον ισλαμικό κόσμο, ερμηνεύεται συνήθως ως αντιπαράθεση μεταξύ του πραγματισμού και της κοινής λογικής αφενός και αυτού του ονομάζουμε «φανατισμό» αφετέρου. Στη μια πλευρά της πλάστιγγας η ζωή έχει να κάνει με την κατανάλωση, στην άλλη με την αφοσίωση σε ένα ιδανικό.
… Τα πριόνι έχει βρει πια διέξοδο στην επιφάνεια. Όσο απομακρυνόμαστε από το 1989, τόσο φαίνεται ότι η Δύση, που έχει απορροφήσει πια ολόκληρη την Ευρώπη, ακόμα και τη Ρωσία, δεν είναι πρόθυμη να θυσιάσει τις απολαύσεις της ζωής για να αναγνωρίσει την αξία μιας ιδέας. Σε κάθε περίπτωση, ένας εννοιολογικός καλλιτέχνης – εξ ορισμού καλλιτέχνης των ιδεών – δεν μπορεί να σκέφτεται με τέτοιον τρόπο. Δεν μπορεί να ανεγείρει ένα μνημείο χωρίς να εγείρει κι ένα ζήτημα.

Ekaterina Degot 

Το «Πριόνι» εντάσσεται στην έκθεση «Ετεροτοπίες: Τηρητές άλλων τόπων», που επιμελείται η διευθύντρια του ΚΜΣΤ, Μαρία Τσαντσάνογλου.